ENG
Polska weszła w kolejny sezon uprawowy z deficytem wody. Sucha, spękana ziemia oraz wysychające rzeki to już nie regionalne anomalie, a rzeczywistość na dużych obszarach naszego kraju. Odpowiedzią na te problemy są działania zawarte w aktualizowanym właśnie planie przeciwdziałania skutkom suszy. 17 czerwca – podczas Światowego Dnia Przeciwdziałania Pustynnieniu i Suszy – w Gdańsku odbędzie się konferencja pod hasłem „Stop Suszy! Start Retencji! – czas na działanie!”. Eksperci i praktycy będą rozmawiali o realnych i koniecznych rozwiązaniach.
Analizy klimatyczne potwierdzają ekstremalny deficyt wody w maju 2026 r. Przez suchy kwiecień, który przyniósł zaledwie 32% normy opadów (średnio poniżej 12 mm), oraz równie bezdeszczowy maj, wilgotność gleby w warstwie ornej spadła miejscami poniżej 10%. Problem niskich opadów jest zresztą obserwowany od początku roku. W Warszawie przez pierwsze 5 miesięcy roku spadło 75 mm opadów. Wg normy klimatycznej powinno spaść w tym okresie ok. 260 mm. Daje nam to niespełna 29% normy!
Według najnowszych raportów IUNG susza rolnicza dotyka najsilniej województwa: kujawsko-pomorskie, mazowieckie i łódzkie, a w dalszej kolejności Wielkopolskę i Dolny Śląsk. Z kolei dane IMGW wskazują na gwałtownie postępującą suszę hydrologiczną w rzekach – w ponad 60% stacji pomiarowych dominuje strefa wód niskich. Oficjalne ostrzeżenia przed tzw. niżówką objęły dorzecze Noteci, Wartę oraz dopływy Odry i Wisły. W przypadku wód podziemnych na większości obszaru Polski utrzymuje się zagrożenie hydrogeologiczne związane z niskim poziomem wód podziemnych. Zgodnie z najnowszym ostrzeżeniem hydrogeologicznym wydanym przez PIG-PIB zagrożenie związane z występowaniem niżówki hydrogeologicznej obowiązuje w 14 województwach.
Mimo to rezerwy zasobów wód podziemnych w Polsce nadal pozostają na poziomie bezpiecznym dla zaopatrzenia ludności w wodę, jednak lokalnie odnotowano pogorszenie sytuacji związane z obniżeniem poziomu wód podziemnych.
Każda kropla wody ma znaczenie
Aktualizowany obecnie plan przeciwdziałania skutkom suszy (aPPSS) to najważniejszy dokument w naszym kraju dot. walki z suszą. Pierwszy taki dokument był przygotowany na lata 2021-2027.
Zgodnie z art. 185 ust. 8 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne rozwiązania w nim zawarte należy aktualizować nie rzadziej niż co 6 lat.
Strategia opiera się na propozycjach działań w najwrażliwszych sferach: rolnictwie, leśnictwie i obszarach zurbanizowanych. – Właśnie to jest największym wyzwaniem przed jakim stoimy: nie da się skutecznie przeciwdziałać suszy jeśli będziemy działać tylko w wybranych obszarach. Aby podwoić zatrzymywane na terenie kraju zasoby wodne, a do tego dążymy, musimy działać całościowo. Każda kropla wody naprawdę ma znaczenie – mówi Marcin Jarzyński, Zastępca Prezesa Wód Polskich ds. Ochrony Przed Powodzią i Suszą. – Działania wskazane w aPPSS skupiają się na zwiększaniu retencji krajobrazowej. Głównym ich celem jest zatrzymanie wody w miejscu opadu, a przez to poprawa lokalnych warunków hydrologicznych. Dzięki temu zostanie przywrócony naturalny obieg wody, który skutecznie będzie łagodzić skutki suszy – dodaje Rafał Jakimiak, koordynator projektu Stop Suszy! Start Retencji!
Konkretne działania w walce z suszą
W rolnictwie nadszedł koniec forsowanego przez dziesiątki lat odwadniania na rzecz melioracji działającej w obie strony. Przebudowa urządzeń ma sprawić, by wodę na polach zatrzymywać i dawkować, a nie tylko odprowadzać. Towarzyszy temu promowanie rolnictwa regeneratywnego, które naturalnie odbudowuje zdolność gleby do retencji, zwłaszcza poprzez zwiększanie zawartości próchnicy. To samo dotyczy ekosystemów otaczających tereny uprawne.
Na obszarach leśnych priorytetem stał się powrót do natury poprzez likwidację starych systemów osuszających i rowów odwadniających. Lasy mają działać jak gąbka, w czym pomoże także przebudowa drzewostanu na gatunki bardziej odporne na ocieplanie się klimatu.
Z kolei w miastach istotnym jest realizowanie kolejnych projektów z zakresu błękitno-zielonej infrastruktury, które mają zakończyć erę betonozy. Projekt aPPSS zakłada wdrażanie m.in. ogrodów deszczowych, łąk kwietnych, zielonych dachów oraz stosowanie wodoprzepuszczalnych nawierzchni, dzięki którym deszczówka wsiąka w grunt, zamiast bezproduktywnie uciekać do kanalizacji.
Planowanie, reakcja i otwartość
Cały projekt aPPSS zakłada działanie w dwóch trybach – zależnie od aktualnej sytuacji w kraju. Faza pierwsza – przygotowania – odpowiada za długofalowe kształtowanie zasobów wodnych i mikroretencji. Druga to faza reagowania, obejmująca natychmiastowe procedury kryzysowe i interwencje w momencie, gdy susza już wystąpi. Co istotne, dokument ma charakter otwarty, co umożliwia ekspertom, samorządom i praktykom na bieżąco wdrażać dodatkowe rozwiązania wpisujące się w ramy strategii walki z suszą.
W Gdańsku o walce z suszą
O tym, jak w praktyce wdrożyć te zmiany, będą dyskutować uczestnicy konferencji „Stop Suszy! Start Retencji! – czas na działanie!”. Wody Polskie zapraszają 17 czerwca do Gdańska (możliwy jest udział online). W panelu dyskusyjnym spotkają się naukowcy, zaangażowani samorządowcy, przedstawiciele administracji rządowej oraz praktycy. Wszyscy wspólnie będą omawiać rozwiązania zmierzające do intensyfikacji magazynowania wody oraz niezbędne zmiany legislacyjne konieczne do skutecznej ochrony naszych zasobów.
Pracom nad aktualizacją Planu towarzyszy kampania informacyjna, bo choć o suszy wiemy coraz więcej, to w kwestii edukacji wciąż mamy wiele do zrobienia. Organizowane są debaty merytoryczne, nagrywane eksperckie podcasty, czy prowadzone spotkania w szkołach, a całą akcję wspiera ambasador projektu – aktor Mateusz Banasiuk. Każde nasze działanie w walce z suszą ma znaczenie. Razem na pewno możemy więcej!
Więcej informacji na stronie www.stopsuszy.pl
Projekt przegląd i aktualizacja Planu przeciwdziałania skutkom suszy został dofinansowany ze środków Funduszy Europejskich na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko na lata 2021-2027 (FEnIKS).
